مسلمانهای جزوهخوان و عملگرایی، آفت دولتها/ تشکیلات باید سیال باشد و مرزی جز مخالف ولیّ نداشته باشد
بخش اول گفتوگوی خواندنی رجانیوز با دکتر امیرحسین قاضیزاده نماینده مردم مشهد در مجلس شورای اسلامی روز گذشته منتشر شد.
بخش دوم این گفتوگو که به موضوع چگونگی رشد نیروهای مسئلهدار در دولت، احتمال روی کار آمدن مجدد جریان فتنه و تعریف تشکیلات در مدل جامعه ولایی اختصاص دارد، در ادامه آمده است:
خلاصه صحبتهای شما این بود که ما در سال 85-84 اشتباه نکردیم، چون حرفها و عملکرد چهار سال اول خوب بود و جبهه مقابل هم روشن بود. حال سؤال اینجاست که چطور میشود آقای احمدینژاد به اینجا میرسد؟ چون ما احمدینژاد را از زمان دانشگاه در سال 81 میشناختیم و نسبت به خانواده وی نیز شناخت داشتیم و در دوره چهار سال اول ریاست جمهوری نیز فضای عمومی حاکم بر دولت همین بود اما چگونه میشود که این افراد مسألهدار نماد دولت میشوند؟ اگر این مسأله حل نشود، اعتماد بدنه متدینین لطمه میخورد و تصور میکنند که دیگر به هیچکس نمیشود اعتماد کرد و نتیجه قطعی این بیاعتمادی، بیعملی است.
یک تعبیری دارم که ما دو جور مسلمان داریم؛ "مسلمانان جزوهخوان"، "مسلمان کتابخوان". در دانشگاه هم دیدهاید که دانشجویان دو گروه هستند؛ دانشجوی جزوهخوان و دانشجوی کتابخوان. جزوهخوان کسی است که برای قبول شدن در امتحان درس میخواند، اما کسی که میخواهد در علم و مطلبی عمیق شود، به منبع آن مراجعه میکند.
در دهه 50 هجری شمسی و پیش از اوج گیری انقلاب، یک جریان اسلامی در قالب جلسات گستردهای به راه افتاد که نسل متدینی تربیت شدند و انقلاب کردند. امثال ما در پای منبرها دینمان را پیدا کردیم و نشستیم و چند آیه و حدیث را یاد گرفتیم و چون فضا، فضای دینی بود همه شروع به تکرار آنها کردیم و الان نیز این حرفها را تکرار میکنیم. منتها آیا ما با نشستن پای منبرها و با همین اندازه ها، اسلامشناس شدیم و آیا انسان با پای منبر نشستن به آن حد اجتهاد دینی میرسد؟
پس نکته اول این است که حد دین ما یک دین قشری است، منتهی ما ذوق خوش و یک مقدار حس معنوی داریم و این دین را با حال معنویمان آمیخته میکنیم و یک دین شخصی برای خود بهوجود میآوریم. این تقریباً مشکل بسیاری از بچه مسلمانهای غیرحوزوی و در مواردی حوزوی است. حالا کسی که تا حدودی اهل علوم غریبه و رفتن پای درس این استاد اخلاق و آن استاد و اهل حافظخوانی است و طبع معنوی دارد، یکطور است و یک کسی که مقداری فلسفیتر فکر میکند و کتابهای شهید مطهری و ملاصدرا را میخواند، طور دیگری است و یک کسی که مسلمان است و پای درس فلان آیتالله بوده و یا کتابهای دکترشریعتی را نیز خوانده است، طور دیگری فکر میکند و حرفهای دیگری میزند.
من در اطراف خود از این قبیل افراد زیاد سراغ دارم. مشهد مرکز تمام نحلههای فکری است؛ از انجمن حجتیه، تفکیکیها و اخباریون بگیرید تا ملی مذهبی، بهایی و پیروان مسعود رجوی و... اما تمام اینها التقاطی است. این جور فهم دین، تا وقتی بر سر کار مهمی نیستید، کار دستتان نمیدهد، اما وقتی بر سر یک کار اساسی باشید و انسان شجاع، جسور و ساختارشکن هم باشید قضیه فرق میکند.
این را در پرانتز بگویم؛ "مستر همفر" در خاطرات خود نحوه پیدا کردن محمد عبدالوهاب را تعریف میکند و میگوید که من در قهوهخانهای در بصره نشسته بودم و دو، سه طلبه در حال بحث با یکدیگر بودند. یکی از آنها گفت که جناب عمر گفته که فلان؛ محمد عبدالوهاب برگشت و گفت که عمر غلط کرده، من میگویم فلان. من با خود گفتم که این فرد به درد میخورد چون کسی است که از مرزهایی که به عنوان تقدس دورش کشیدهاند، عبور میکند. ما با اندک سواد و اندک هوشمان که ممکن است از دیگران بیشتر باشد، وقتی به نقطه اجتهاد برسیم و بخواهیم اجتهاد کنیم و جرأت آن را داشته باشیم که از مرزهای اجتهاد اسلامی بگذریم، به لحاظ فکری کار دست خودمان میدهیم.
نکته دوم بلای عملگرایی است که سر دولتها آمده است. تمام دولتهای ما کار خود را از آرمانگرایی شروع کردند و به عملگرایی ختم شدند. در متن عملگرایی، نتیجهگرایی است و در متن نتیجهگرایی رسیدن به نتیجه به هر قیمت است و فرد تکنوکرات، شما را به هر قیمتی به نتیجه میرساند چون برای رساندن شما به آن چیزی که میخواهید، حاضر است هر کاری را انجام دهد و در واقع به شما سرویس میدهد.
مشهور است که برای خود آقای احمدینژاد نیز بهترین سرویس را آقای مشایی بدون چون و چرا و توجیه و سؤال به او میدهد. مگر خداوند تبارک و تعالی به ما نمیگوید که شما هرچه که من از شما میخواهم انجام دهید، من هم هر آنچه که شما از من بخواهید به آن عمل میکنم. این فطرت انسان است و به همین خاطر به آن به لحاظ فکری، عقلی، حسی و معنوی وابسته میشود. چون بچههای حزباللهی سؤال میکنند، اما و اگر میآورند و شرط میگذارند و آقای احمدینژاد به عنوان رئیس قوه مجریه که میخواهد کار را به پیش ببرد حال و حوصله توضیح دادن ندارد و این اتفاق کمکم و ذره ذره موجب میشود تا گروهی تکنوکرات شکل میگیرد که محوریت پیدا میکنند و سایرین را کنار میزنند.
بر اساس نکته اول، در ریاست جمهوری یک بستر گفتمانی وجود دارد و شخص رییسجمهور اگر یک فرد متخصص در گفتمان دینی نباشد، این بستر برای او آسیب به همراه دارد، مثلاً رییسجمهور باید در هفته، چندین سخنرانی ایراد کند و در هرکدام حرفهای جداگانه و جدیدی را بزند. خب آقای هاشمی بالاخره خودش به مسائل دینی آشنایی داشت و در بیان نظراتش کمتر گاف گفتمانی میداد، آقای خاتمی هم که از ابتدا و اساساً انحراف گفتمانی از انقلاب اسلامی داشت، اما آقای احمدینژاد گرفتار آسیب بستر گفتمانی شد.
اما در مورد نکته دوم، آیا به نظر شما، در این چهار سال و اینکه احمدینژاد به اینگونه افراد تکنوکرات رسید و حتی با برخی از رویشهای سوم تیر که خودش بانی رویش آنها بود، برخورد حذفی کرد، بعضیها بیتأثیر نبودند که در این چهار سال کارشکنی، مانعتراشی، لجبازی و سنگاندازی کردند، بهطوری که برخیها معتقدند که احمدینژاد از دست این کارشکنیها به چنین افرادی پناه آورد.
درست است، البته اینها عوامل مشدد و عوامل مهارکننده دارند. اینها در یک بستر است و زمینه را فراهم کرده و به بروز اینگونه رفتار کمک میکند. اما علت اصلی و اساسی این مسأله دو چیز است؛ یکی اینکه دولت میخواهد به نتیجه برسد و برای رسیدن به نتیجه عجله دارد که البته دولتهای قبلی نیز اینچنین بودند؛ مثلاً آقای هاشمی با اینکه به انقلاب معتقد بود، به تکنوکراتها پناه میبرد. مثلاً آقای هاشمی گفته بود که میخواهد فقرزدایی کند، خوب، این امر نیاز به پول و سرمایهگذاری دارد؛ وقتی پول به اندازه کافی وجود ندارد، ناچار به سرمایهگذاری خارجی هستیم، وقتی هم که سرمایهگذار خارجی میآوریم نمیتوانیم او را منع کنیم و مثلاً به او بگوییم که مشروب نخورد، کراوات نزند و... پس یک موضوع مانند فقرزدایی کمکم در عمل به شما این اجازه را میدهد که چارچوب ساختارهای فرهنگی خود را به هم بریزی و به نتیجه برسی و البته به آن نتیجه هم نمیرسی.
بنابراین با این نگاه، این یک سرنوشت محتوم است؛ یعنی هر کس بیاید سرنوشتش همین است، چه هاشمی تئوریسین انقلاب باشد و چه احمدینژاد.
من نمیگویم که این یک سرنوشت محتوم است. آقای احمدینژاد در حوزه اقتصاد و سیاست و استکبارستیزی به درستی عمل کرد اما در حوزه فرهنگ وا داد؛ به خاطر اینکه منشأ همه چیز را مردم میدانست و وقتی میگفتیم مردم، ایشان میگفت انقلابیها و حزباللهیها که جای خود هستند و از انقلاب برنمیگردند و در صحبتهایش هم گفته بود که این 13 میلیون هم بالاخره مردم ایران هستند و باید به آنها نیز توجه کنیم. اما این دلیل نمیشود که او، این 13 میلیون را اصل قرار دهد.
تمام اینها بهخاطر این است که خدا و ارزشهای الهی اصل قرار نگرفته. وظیفه حکومت این است که ارزشهای الهی را پیاده کند، نه چیز دیگر. بنابراین باید نه تنها در حرف، بلکه در عمل مراقب این کلام باشیم و معیار حق و باطل و شاخصمان این باشد. البته من هم یک مدیر بودم و من نیز از آن کسی که فعالیتش از همه بیشتر بود، تشکر میکردم، اما اگر اشتباهی از او سر میزد، اغماض نمیکردم. البته آقای احمدینژاد از جای دیگری نیز ضربه میخورد و آن این است که اینقدر به او و یارانش تهمت زدند و فشار آوردند که این حرفهایی را که زده میشود، دیگر باور نمیکند و تصورش این است که همه این حرفها دروغ و توطئه است و به همینخاطر اکنون هم که به آقای احمدینژاد مراجعه میکنیم، میگوید اگر چیز مستندی در مورد شخصی دارید، آن را ارایه دهید تا من آن شخص را حذف کنم. در همین اتفاق اخیر نیز در رابطه با معاون وزیر امور خارجه، آقای احمدینژاد گفته بود که مستند ارایه دهید تا وی را عوض کنم.
آقای صدیقی در ایام محرم سال گذشته در بیت رهبری، آیه "فلما زاغوا ازاغ الله قلوبهم" را خواند و گفت سنت الهی این است که اگر کسی از ولی خدا زاویه بگیرد، اینگونه نیست که او از ولی خدا فاصله بگیرد و راه خودش را برود، بلکه خداوند کاری میکند که او در مقابل ولی خدا قرار میگیرد و هم به خودش و هم به همه نشان داده میدهد که چگونه خوار و ذلیل میشود. برخی میگویند اینکه آقای احمدینژاد مثلاً یک لایحه را دو ماه دیرتر به مجلس ارایه میدهد و یا فلان قانون را دیر ابلاغ میکند، چندان نگرانی ندارد، اگرچه نمیگویند که این کار درستی است، اما نگرانی از این است که در این شرایط ایشان با ولی فقیه مسألهدار میشود؛ وگرنه مثلاً در کشوری مانند فرانسه نیز ممکن است یک قانونی را اجرا بکنند یا نکنند.
ببینید، ما در حال حاضر برای خود آقای احمدینژاد نگران هستیم، هر کسی خودش سرنوشت خود را تعیین میکند؛ این انقلاب به مسیر خود با آقای احمدینژاد یا بدون ایشان ادامه میدهد. این اتفاقات نیز خوب است چون باعث انقطاع ما از برخی افراد میشود. ما میگوییم باید به جریانها، گفتمانها و رفتارهای واقعی پی ببریم نه به انسانها و به هیچ انسانی به جز ولی خدا نباید امید بست و نباید به عنوان یک الگو به او نگاه کرد. حتی خود ولی خدا نیز در مراتب سلوکی به نقطهای میرسد که به شما میگوید به من نگاه نکنید، به خدا نگاه کنید و کارش این است که دست شما را بگیرد و به سمت خدا هدایت کند و باز هم خود ولی خدا هدف نیست. خداوند میفرماید: " یا ایهالذین امنوا علیکم انفسکم لایضرّکم من ضل اذا اهتدیتم" در این میان ما باید کلاه خود را دو دستی بچسبیم.
یک نگرانی دیگری که وجود دارد این است که با این ساختار و سوابقی که شما تعریف میکنید، جز این نمیشود انتظار داشت.
ببینید، به اعتقاد من هم ساختار مشکل دارد. ما ابتدا باید ببینیم حکومت از منظر دین چیست و آیا حکومت رابطه بین امت امام و امام امت است و اصلاً امامت امت و امت امام چیست و نسبت ساختارهای حکومتی با امام امت و مردم چیست. باید درباره اینها بحث کنیم و هنوز فاصله زیادی تا رسیدن به نقطه مطلوب داریم.
یعنی باید بگویم که قناعت میکنیم و از کنار آن بگذریم؟
خیر، این یک فرصت برای رشد کردن ماست؛ ما باید این چیزها را ببینیم تا بدانیم مشکل داریم. اینها در واقع برای ما مانند یک کلاس فشرده بصیرت است. ما باید مشکل را حل کنیم، نه اینکه از کنار آن بگذریم. مؤمن همیشه فعال و رو به جلو حرکت میکند و نمینشیند بگوید هر بلایی سرم آمد، آمد. هر موقع که بحث ظهور میشود، میگویم که ما برای اینکه ظهور اتفاق بیفتد، باید ببینیم عوامل غیبت چیست و با از بین بردن عوامل آن، ظهور اتفاق بیفتد. اصلیترین دلیلی که باعث غیبت شده است، این است که مردم توان امامپذیری را نداشتند و برایشان حاکمیت ولی خدا با حاکمیت غیر ولی خدا یکی بود.
در واقع علیالسویه بود، ان الله لا یغیر ما بقوم حتی یغیروا ما بانفسهم.
یا اگر علیالسویه هم نبود، مردم با اینکه همیشه خواهان عدالت بودهاند، اما حال و حوصله اینکه اقدامی بکنند و هزینهای را بپردازند، نداشتند.
بهطور کلی هدف ما از مطرح کردن این مباحث، فقط این نیست که بگوییم کار اشتباهی نکردیم و باز هم هستیم، این مباحث از یک جهت دیگر هم مفید است و آن، اینکه بدنهای که وارد این جریان شده، آنقدر احساس قبح و سرخوردگی نکند که به زمین بچسبد و دیگر نتواند برخیزد، بنابراین، باید مدام بحث شود.
اینها اینقدر در این فتنه بد عمل کردند و اینقدر قبیح بود که هیچیک از بچههای مسلمان احساس قبح نمیکند، البته ممکن است از دست آقای احمدینژاد عصبانی باشند اما هرگز احساس پشیمانی نمیکنند.
البته بچههای انقلابی هرگز از اینکه به احمدینژاد در مقایسه با کروبی و موسوی رأی دادند، احساس پشیمانی نمیکنند، اما آیا فکر نمیکنید که در این فاصله، یک جریان موازی که امتحانش را هم پس داده، مانند آقایان لاریجانی، قالیباف و رضایی دوباره بیایند و عَلَم شوند؟ چون این یک جریانی است که ماهیتاً تکنوکرات است و خیلی هم با هاشمی و یا حتی در مواقعی با خاتمی تفاوت ماهوی نداشته اما اینها ممکن است بیایند به نام عدالت، عقلانیت، وحدت و تعادل و از این قبیل شعارها کاری کنند که گفتمان سوم تیری نتواند تا 20 سال دیگر از جای خود بلند شود و این رویشهای جریان را به زمین بچسبانند و همه منتظر یکدیگر باشند که از جایشان بلند شوند. در یک شرایط مشارکت حداقلی و رکود و سرخوردگی مانند سال 72 هم اینها سر کار بیایند.
بله، تنها در این شرایط و با انفعال ماست که اینها میتوانند روی کار بیایند، وگرنه اینها با تمام نفوذی که دارند، پایگاه مردمی مستقلی خارج از مسیر ولایت ندارند. قضاوت مردم براساس رفتارما دربرابر ولایت است.
شما با این موضوع تا چه حد موافقید که انتخابات مجلس نهم مقطعی برای این است که بعد از آن دوباره یک جریانی بر سر کار بیاید؛ حالا اگر حزباللهیها و جریان سوم تیری بتوانند در مجلس قابل توجه باشند، میشود به ریاستجمهوری آینده امید داشت اما اگر به تعبیر آقای رسایی جریان خواص مردود و یا افرادی از آن طیف و نزدیک به اصلاحطلبان روی کار بیایند، به نوعی مجلس هفتم دوباره تکرار خواهد شد، مجلسی که با آن گفتمان و آن رویکرد میخواهد دولت را بسازد.
من خیلی موافق این حرف نیستم، دلیلش هم این است که جریانهای اجتماعی خیلی تند و غیرقابل پیشبینی شده و مردم نیز هوشیارتر شدهاند و ما نو به نو شاهد انقلابهای انفسی خواهیم بود و این داستانهایی که هماکنون شاهد آنها هستیم، تمام نخواهد شد. آقای احمدینژاد ذائقه مردم و حزباللهیها را تغییر داده و دیگر اینطور نیست که من به عنوان یک عضو تشکیلاتی هر چیز که بالاسریام گفت را کامل و بدون چون و چرا قبول کنم.
حتی اگر شما به تشکل های سنتی هم نگاه کنید، اینطور نیست که هر چیزی را که بزرگان شان بگویند همه قبول کنند و دنبال آنها بروند. در ضمن در طول این دو، سه سال پیوند مردم با مقام معظم رهبری عمیقتر از گذشته شده، چون باور مردم بیشتر شده است. به این نکته هم باید توجه داشت که مردم ما هر زمان که همهچیز کاملا یکدست شده، آمدهاند و آن را به هم ریختهاند. در همین قضیه ریاست جمهوری، آقای مشایی و اطرافیانش یکی از امیدهایشان این است که اگر شورای نگهبان او را رد صلاحیت کرد، مقام معظم رهبری دخالت کنند.
احمدینژاد قدرتش در این است که مردم را داشته و هم اینکه القا کرده که حاکمیت یکدست نیست و من از جنس دیگری هستم و مثلاً هاشمی از جنس دیگر و در طرف دیگر. شما در ابتدای صحبتهای خود به مطلبی اشاره کردید و گفتید که خاستگاه رأی مردمی احمدینژاد این بود که مردم در دوره آقای خاتمی شاهد یک دگرگونی فرهنگی بودند و تنشی که در جامعه ایجاد شده بود، موجب شد تا کارآمدی دورههای بعد و عوامل را زیر سؤال ببرد و مردم را به این تنش و درگیریها مشغول کرد و همچنین روشن شدن یکسری فسادها در جریان قدرت و ثروت موجب شد تا مردم به این نتیجه برسند که اینها به دنبال کار مردم نیستند بلکه به دنبال کار خود هستند و از آن طرف هم تا حدودی شاهد توفیقهای احمدینژاد و مدیریت مردمی او بودند. اما برخی از همین موارد در حال تکرار است، مثلاً همین درگیری دولت و مجلس. ویترینی که مردم از مجموعه نظام شاهد آن هستند اصلاً ویترین خوبی نیست، ویترین درگیری است؛ از طرف دیگر تساهل و تسامحهای فرهنگی که احتمالاً اگر کارکرد انتخاباتی داشته باشد و از پیش هدفگذاری شده باشد، بیشتر از این هم خواهد شد. آیا فکر نمیکنید که مجموعه این عوامل موجب بازگشت اصلاحطلبان خواهد شد؟
خیر؛ اینگونه نخواهد شد. اگر آقای موسوی و همراهانش نتیجه انتخابات را میپذیرفتند و از مردم تشکر میکردند و در خانههای خود مینشستند، بازگشت اصلاحطلبان ممکن بود اما آنها نشان دادند ایران را تا زمانی میخواهند که خودشان بر سر کار باشند و اکنون حتی اگر تایید صلاحیت هم شوند، نمیتوانند برگردند، چون مردم آنها را در لیست خائنین قرار دادند. بنابراین جریان اصلاحات و فتنه قابل برگشت نیست، مگر آنکه مدتی بگذرد تا دو جریان با اسامی جدیدی بهوجود بیایند که محل آن سرمایهگذاری و ایجاد جریان جدید از طریق افرادی است که در دولت فعالیت دارند. این آقایان معتقدند که حال که جریان فتنه مرده است، بیایند و یک جریان جدیدی را ایجاد کنند و کمکم جایگاه خود را شکل دهند. به همین خاطر میگویند که ما اصولگرا نیستیم، اما نمیگویند که چه هستند.
اگر به عنوان مثال آقای سید حسن خمینی بیاید و این جریانها تا انتخابات ریاست جمهوری ادامه پیدا کند، از آنجا که احتمال تایید صلاحیت او هم زیاد است، چه برآوردی دارید؟
خیر، ایشان اگر با عقبه جریان اصلاحات بخواهد وارد شود، رأی نمیآورد. ایشان باید به عنوان یک شخصیت مستقل و با بدنه اجتماعی خودش حرکت کند و به نتیجه برسد. دوم خرداد دیگر تکرار نخواهد شد چون آنها از مرزهایی عبور کردند که مردم آنها را در آن سوی مرز میبینند و اگر آنها خودشان به بازگشت امید داشتند، هرگز اینقدر شلوغ نمیکردند. به خاطر اینکه آنها تا زمانی که بر سر قدرت بودند از این حرفها نمیزدند اما بعد از گذشت زمان متوجه شدند که مردم بیشتر به آنها پشت میکنند. تحلیل اصلاحطلبان در انتخابات 88 این بود که میگفتند یک طیف خاکستری از 40 میلیون رأی وجود دارد. آقای احمدینژاد که در دور قبل، 18 میلیون رأی بیشتر نیاورده و بقیه رأیها مال ماست، بعد که دیدندآقای احمدینژاد 25 میلیون رأی آورد، دیدند که تعداد زیادی از این آرا به نفع انقلاب مصادره شد، یعنی رأیهای خاکستری ناامید به نفع جریان کار و خدمت فعال شد، و برخی از افرادی که بعضاً رأی نمیدادند، امیدوارانه پای صندوق آمدند. به همین خاطر دیگر فرصت برگشت را نیافتند چون سقف رأی پر شده بود، در حالی که آنها فکر میکردند که اگر ملت ایران به صندوقها بیایند، قطعاً آنها رأی خواهند آورد اما اینگونه نبود.
در جریان حزباللهی سوم تیر مدل مطلوب کارکردی تشکیلاتی چیست؟ بنده در نمایشگاه مطبوعات دو سال پیش که با جنابعالی مصاحبهای کردم، شما بحث مفصلی درباره اینکه مدل حزب باید چگونه باشد، داشتید. با توجه به اینکه انتخابات مجلس و ریاست جمهوری را در پیش داریم، اگر ممکن است در اینباره توضیح دهید.
ما برای اینکه به این نقطه برسیم، ابتدا باید آن رابطه امام و امت و امت و امام را تعریف کنیم و ببینیم در این رابطه، نسبت جایگاه تشکیلات سیاسی با امام و امت امام چگونه است. امامت یک سیستم است نه یک فرد و وظیفه امامت خلیفهاللهی است. "الحکم للّه و للرّسول" حکومت مال خداست چون او انسان را آفریده و مالک و عالم مطلق است و قبل از این زندگی و بعد از زندگی را میداند. بنابراین آگاه است که روابط سالم و روابط بد در دنیا چیست، چون سنتهایی که خودش آنها را آفریده است را میشناسد و میداند چه چیزهایی با سنتهای او هماهنگ است و چه چیزهایی مخالف آنها که ما اسم آن را حلال و حرام میدانیم. حال وظیفه خلیفهالله اجرای این احکام است.
در مدل مردمسالاری دینی، سیاستگذاری منطبق بر جایگاه خلیفهاللهی و هدایت عمومی و عامه از شئون ولی است، اجرا از شئون ولی است که برای انتخاب به مردم تفویض شده که این اجرا شامل قانونگذاری و برقراری عدالت است چون قوه قضاییه متصل به ولی فقیه است. بنابراین جایی که اکنون ما در آن قرار داریم، شئونات امام است و اگر غیر از این باشد تصرف عدوانی کردهایم.
در همینجاست که بحث احراز صلاحیتها پیش میآید، چون کسی که قرار است از جانب ولی به او اختیاری تفویض شود، باید سیاستهای ولی فقیه را درک کرده باشد، آنها را قبول و نسبت به آنها معرفت داشته باشد، شجاعت کافی برای پیاده کردن آنها را داشته و کارآمدی لازم را نیز داشته باشد. پس ما باید احراز کنیم که آیا این کاندیداهایی که به رأی مردم میگذارید، شرایط این را که حکم و اختیارات ولی به او تفویض شود، دارد یا خیر که این اتفاق معمولاً نمیافتد و احراز صلاحیت به این معنا نمیشود.
حالا جایگاه تشکیلات در این مجموعه این است که چگونه میتواند در شئونات امامت به امام جامعه کمک کند؛ 1- تشکیلات میتواند مشاور ولی باشد. 2- تشکیلات میتواند مصادیق آن را شناسایی و به مردم معرفی کند. 3- تشکیلات میتواند به نیابت از امام جامعه برای امام جامعه به لحاظ مشورتی خوراک برنامهای برای این دولت و مجلس طراحی و اجرا کند. 4- در حوزه مردمی به جریانسازی اجتماعی روی آورد و نوع اعتقاد و رفتار مردم را مبتنی بر اعتقاد نسبت به امام رشد دهد.
بنابراین، این تشکیلات باید موجودی سیال باشد و مرزی به جز مخالف ولیّ نباید داشته باشد. در این نگاه تشکیلاتی، شهید رجایی اگر خارج از حزب جمهوری اسلامی باشد، برای ریاست جمهوری کاندیدای حزب میشود. بنابراین این تشکیلات هم مرز دارد و هم ندارد؛ مرز داشتن آن بر اساس ارزشهای الهی و اسلامی است اما در داخل با هیچکس مرز ندارد و مرزهایش مرزهای اسلام و انقلاب اسلامی است. در هر جا هم که صلاحیتها و اصلحها را تشخیص داد، به آن رجوع میکند.
نکته دوم نسبت تشکلهای سیاسی با مرجعیت مذهبی است؛ باید مراقب باشیم که ولایت تشکیلاتی جای ولایت دینی و مرجعیت شیعه را نگیرد. البته بحثهایی که باید چگونه این کارها را کرد، بماند.
اینها در تئوری خوب است اما مدل عملیاتی آن چگونه است؟
مدل عملیاتی این تئوری این است که مؤمنین و متدینین زیر نظر اسلامشناسان و فقهای متقی و با تجربه عملیاتی فعالیت داشته باشند. ضمن اینکه احزاب، افکار ولیّ را منتشر میکنند، همیشه به خارج از درون خود به دنبال شناسایی مصادیق و اصلح برای خدمت به نظام باشند. الان اگر شما به هریک از احزاب بگویید که لیستش را برای انتخابات بدهد، معلوم است که اعضای خودش را میدهد. ممکن است در یک جایی شما استثنا داشته باشید، اما روند و فرآیند صحیح نیست و در نهایت نتیجهاش باطل است.
پس نباید اینگونه باشد که یکسری از مؤمنین همدل پای عمل سیاسی که میرسد، میروند و میگویند که نظر ما این است که فلانی انتخاب بشود و بعد هم رها کنند و بروند یا اگر هم رها نمیکنند، به صورت فردی عمل کنند، مثلاً آقای قاضیزاده برای خودش در مجلس یک نظارتی بکند یا نکند یا مثلاً مجموعه جامعه مدرسین نظارت بکنند یا نکنند.
خیر، این غلط است. ببینید، مثلاً برای شکلگیری فراکسیون انقلاب اسلامی در مجلس چگونه کار شد، یک کار تشکیلاتی از قبل انجام نشده بود؛ ما به علت نزدیکی دیدگاههایمان با یکدیگر سر یک سفره نشستهایم. حال منطق این دیدگاهها چیست؟ در جایی که منطق، تشکیلاتی میشود، غلط است اما وقتی که منطق شد حرف ولیّ امر و مصالح عمومی کشور، درست است، آنوقت میشویم یک حزب، یک تشکیلات، یک جبهه و یا یک فراکسیون. بستگی دارد مبنا را کجا بگذارید و آیا در این مبنا مرز دارید یا خیر؟ مثلاً اگر گفتیم من چون از حامیان احمدینژاد در لیست مشهد بودهام، سهم ما بهعنوان احمدینژادیها باید حفظ شود، و این مبنا شود، غلط است.
مدلهایی مانند قرارگاه عمار چقدر با این تعریف همگرایی دارد؟
به نظر من این بهتر از حزب است، اما اینکه من گفتم باید اول ببینیم که وظیفه تشکیلات نسبت به امت و امام چیست و آنها را لیست و برای هریک از آنها برنامهریزی کنیم. سپس باید ببینیم که آیا این فقط باید محصور به خودمان باشد و یا عمومیت داشته باشد و هر کسی را که لایق این کار بود، کشف کرده و به سراغش برویم و از او بخواهیم به ما کمک کند؟ مثلاً شما در سایت رجانیوز فعالیت میکنید و در کنارتان سایت دیگری هست که آن هم حرفهای انقلاب را میزند، ما نباید بگوییم که چون آن سایت نامش رجانیوز نیست، پس قبولش نداریم. به این معنا تعهد تشکیلاتی نمیآورد، تشکیلاتها باید تعهد دینی بیاورند. مثلاً اگر گفتیم مدیر فلانجا باید حتماً مشهدی باشد، در این صورت کمکم این شاخصها جای شاخص اصلحیت را میگیرد. به همین دلیل مثلاً در مجلس بسیاری از رییس کمیسیونها از بدنه خود ضعیفتر هستند، چون با همین نگاه قومیتی به آنها رأی داده شده.
بنابراین لازمه تحقق این چیزی که شما میگویید همان تقوای جمعی است که رهبر معظم انقلاب فرمودند. حال اگر ممکن است درباره اینکه در مورد داستان دولت چه باید کرد نیز کمی توضیح دهید و اینکه میگویند آقای احمدینژاد و مشایی مانند یکدیگر هستند و اگر این دو را از یکدیگر جدا کنیم هر دوی آنها از بین میروند و میگویند بیخود تلاش نکنید این دو را از هم جدا کنید. موضوع دیگر اینکه با این جریان نفوذی یا اگر اسمش را جریان نگذاریم، با این باند چه باید کرد؟
خیر، من میگویم که چند نفر بیشتر نیستند. به عنوان مثال شما در اطراف خودتان 500 نفر رفیق دارید، با یکی از آنها رفاقتتان عمیقتر است و حرفهایش را بیشتر قبول دارید و رفیق گرمابه و گلستانتان است. این مسأله نیز نه نفوذ است و نه هیچ چیز دیگری.
اما به لحاظ کارکرد، در حال حاضر این افراد در مجموعه کار را در دست دارند و هیچکس حق مخالفت با آنها را ندارد و به عبارتی اکنون "فرقان" همین چند نفر هستند. با این افراد باید چه کار کرد و به لحاظ توجیهی و رسانهای چگونه باید این افراد را توجیه کرد؟
هیچ توجیهی ندارد. فرض کنید ما همه این چیزهایی که اکنون میدانیم را در سال 84 نیز میدانستیم، موظف به انتخاب اصلح بودیم و با تمام این چیزهایی که ما الان میدانیم، در آن زمان اصلح چه کسی بود؟ آیا اگر میدانستیم اینقدر رنج میکشیدیم؟ خیر، ما آقای احمدینژاد را انتخاب میکردیم اما کمتر رنج میکشیدیم چون میدانستیم. سؤال این است که آیا با این علمی که در سال 90 نسبت به آقای احمدینژاد داریم، ایشان در سال 84 نسبت به گزینههای آن سال و سال 88 نسبت به گزینههای سال 88 اصلح بوده است یا خیر؟
بله، اصلح بوده اما منظور من این است که ایشان تغییر کرده است. به خاطر اینکه آن ریشهای که لازم است، وجود ندارد.
ایشان تغییر نکرده است. اصلاً ما تحلیل آقای احمدینژاد را رها کنیم و به خودمان بازگردیم و ببینیم که آیا ما بصیرت کافی نداشتهایم؟
ما اشتباه نکردیم اما الان باید چهکار کنیم؟
اگر ما از همان ابتدا میدانستیم آقای احمدینژاد چه کسی بود، الان چه کار میکردیم؟
سطح انتظاراتمان را پایین میآوردیم و تنظیم میکردیم.
جواب همین است، باید سطح انتظارات را پایین بیاوریم. ما اشتباه نکردیم اما ایشان آن چیزی که ما فکر میکردیم و انتظار داشتیم نبود اما در آن زمان بهتر از این گزینه فرد دیگری وجود نداشت که به او رأی بدهیم. دعا میکنیم خداوند تبارک و تعالی به انقلاب اسلامی لطف کند و یک گزینه بهتر از او در دوره بعدی بیاید و ما به او رأی دهیم و در کنارش فعالیت و تلاش کنیم.
به عنوان سؤال آخر؛ در این داستانهای اخیر و از این جنس اتفاقها که ولایت در یک طرف قرار میگیرد و در طرف مقابل فرد دیگری است، دو نوع نگاه وجود دارد، برخی میگویند که همه حق دارند که ولایت و جبهه حق را تقویت کنند و طرف مقابل او را بزنند. نگاه دیگر این است که کسانی حق دارند به دفاع از ولایت، مقابل طرف دیگر بایستند که قبلاً ولایتمداری خودشان را در بزنگاهها ثابت کرده باشند.
اولاً حمایت از ولایت هیچوقت به معنای زدن طرف دیگر نیست.
پس آیا همه حق دارند به عنوان حمایت از ولی فقیه، جایگاه ولیّ و ولایت را تبیین کنند؟
همه حق دارند، شاید توبه کردهاند، البته به شرط اینکه رفتارشان مشکوک و همراه با دروغ نباشد. ما نباید بگوییم که کسی همیشه ضد ولایت فقیه است. شاید کسی توبه کرده و در جایی عقب مانده و اکنون با حمایت از ولی فقیه میخواهد جبران کند اما به شرط آنکه در جاهای دیگر نیز به دنبال جبران باشد نه اینکه در اینجا جبران کند اما در جای دیگری که خود آقا به فتنه میپردازند و جریان مرددین را مطرح میکنند، سکوت کند.
در مقدسترین اعمال دینی ما که نماز است، نیت و انگیزه خیلی مهم است، مثلاً اگر شما در هنگام نماز یک لحظه نیتتان چیز دیگر و ریا باشد، همانجا نمازتان باطل است.
اولاً ما وظیفه نداریم که نیت دیگران را چک کنیم، ثانیاًً وظیفه نداریم که برویم جلوی اظهار نظر دیگران را در مورد حمایت ولی فقیه و تبیین ولایت را بگیریم، ثالثاً وظیفه نداریم که به شخصی بگوییم که دروغ میگوید، شاید راست میگوید و ما خبر نداریم. یکی میگوید که طرفدار ولایت است و ما هم از او قبول میکنیم اما پیش خودمان یک قضاوتی داریم که اگر قرار شد در آینده مثلاً انتخاباتی پیش بیاید و ما خواستیم درمقام قضاوت در مورد آن تصمیمی بگیریم، در آنجا میگوییم که حرفها و اعمالش صادقانه نیست و به کس دیگری رأی میدهیم.
پس وظیفه ما در خصوص دادن بصیرت به جامعه چه میشود؟
ما باید به موضوع بپردازیم نه به انسانها. این توصیه امیرالمؤمنین(ع) است که "انظر الی ما قال و لا تنظر الی من قال" شما میگویید این موضوع درست است و این موضوع غلط. هرکس میخواهد بگوید. بعد مردم میبینند که این آدم یک روز حرف درست میزند و روز دیگر حرف غلط، بنابر فرمایش امیرالمؤمنین(ع) این آدم قابل اعتماد نیست.
شما باید ببینید که چه میگوید نه اینکه چه کسی میگوید و ماهیت موضوع را به مردم توضیح دهید. اما وقتی تبدیل شد به یک جریان که مقابله میکند، آن جریان را معرفی کنید و مشخصاتش را بگویید و اعلام کنید که این جریان نفاق است و این افراد نیز سردمداران آن هستند. ما وقتی که کارهای بد آقایان موسوی و کروبی را میگوییم، منظورمان خود این اشخاص نیستند، خود این افراد که نیامدهاند و در خیابانها آتش بهپا کنند و در هیچیک از این آتش زدنها شخصاً نقشی ندارند اما عقبهای که ایجاد کردهاند نتیجهاش همین آتش زدنهاست و به قول رهبر معظم انقلاب به حدی میرسد که انسان ضد امام حسین(ع) و ضد اسلام نیز به این افراد تکیه میکند، در حالی که خود این افراد نماز میخوانند و مسلمان هستند.
از مشکلات حوزه رسانهای و ما در مجلس این است که ما مثلاً به جای اینکه بگوییم حرف آقای علی مطهری غلط است، به خود آقای علی مطهری میپردازیم و یا به جای آنکه بگوییم حرف آقای کوچکزاده درست است، به خود آقای کوچکزاده میپردازیم. بنابراین زدن آقای کوچکزاده، آقای رسایی و آقای حسینیان از سوی طرف مقابل، یعنی تمام شدن گفتمان!
ماجرای اشتباه گرفتن کاریکاتور حیدری با نیک آهنگ کوثر
