برخی که زمانی اصولگرا بودند، مروج بیبند و باری و بریز و بپاش شدهاند
دکتر کامران باقری لنکرانی وزیر موفق بهداشت، درمان و آموزش پزشکی در دولت نهم و عضو جبهه پایداری انقلاب اسلامی که اکنون در زادگاه خود شیراز مشغول فعالیتهای آموزشی، پژوهشی و فرهنگی است، مهمان رجانیوز بود و به سؤالهای متنوعی در مورد سوابق و فعالیتهای خود قبل و بعد از انقلاب اسلامی، فضای دانشگاهها در دهه 60، گروههای فعال دانشجویی، فعالیت جریانهای مخالف روحانیت، نامه شکایت از اکبر گنجی بهدلیل اظهارات موهن در دانشگاه شیراز، علت اقبال جریان موسوم به اصلاحطلب به شیراز، نحوه انتخاب بهعنوان وزیر در دولت نهم، علت جدا شدن از دولت، تفاوتهای دولتهای نهم و دهم و حاشیهسازیها، خاستگاه تشکیل جبهه پایداری و علت مخالفت برخی گروهها از جمله طیفهایی از اصولگرایان با آن، ارتباط جبهه با آیتالله مصباح یزدی و برنامههای اجرایی این جبهه پاسخ داد.
بخش اول این گفتوگو پیش از این منتشر شد. متن کامل بخش دوم و پایانی این گفتوگو در ادامه آمده است:
حاشیههای فراوان در دولت دهم موجب تقابل و تعارض شد/ برخورد رئیسجمهور با کمترین انحرافها در دولت نهم الگو بود/ 11 روز عدم حضور رئیس دولت، فتنهگران رفوزه را طلبکار کرد/ خاستگاه همه جریانهای انحرافی جدایی از روحانیت است/ جبهه پایداری به ارتباط و مشورت با آیتالله مصباح افتخار میکند/ برخی که یک زمانی اصولگرا بودند، مروج بیبند و باری و بریز و بپاش شدهاند
آیا شما در گفتمان دولت تغییری احساس میکنید؟ و اگر این طور است، شاخصهای تفاوت گفتمانی در دولتهای نهم و دهم کدامند؟
دوستانی که در دولت دهم وزیر هستند، انصافاً شبانهروز فعالیت میکنند و حتی بیشتر از حد توانشان زحمت میکشند، منتهی واقعیت این است که در دولت دهم حاشیهها خیلی بیشتر از دولت نهم شد و این مشکل و معضلی است که شاید دولت نهم با آن روبرو نبود.
دولت نهم مورد هجمه بود، منتهی جنس هجمهای که به دولت نهم میشد، از جنس هجمه شکستخوردگان انتخابات دوره نهم ریاست جمهوری بود. اینها به دولت انتقاد میکردند که مثلاً شما چرا مدیران با تجربه را برمیدارید؟ دولت هم توضیح میداد که من نمیتوانم مدیر فاسد را نگه دارم و یا باید در کشور گردش مدیریت داشته باشیم. یا مثلاً میگفتند چرا برخلاف عرف دیپلماتیک، صحبت از ارزشها میکنید؟ و دولت جواب میداد که این آموزه انقلاب اسلامی و میراث امام است و ما باید این گفتمان را پیگیری کنیم.
در دولت دهم اتفاق تلخی که رخ داد، این بود که از اولین روزهای شکلگیری، با قصه معاون اولی، حاشیهای در کنار دولت رقم خورد و این حاشیه به مرور زمان نهتنها کم نشد، بلکه بعضی جاها متن را هم بسیار تحت تأثیر خود قرار داد و این معضل، عرصه را برای دوستانی که علاقهشان خدمتگزاری هست، سختتر کرده است. من فکر میکنم عمده تفاوت در این دو دولت، وجود حاشیههایی در کنار دولت دهم است که این حاشیهها با جریان خدمتگزار و توجه به مسئولیتهای دولت به عنوان قوه مجریه و مسئول اجرای قانون اساسی و منویات رهبری در کشور، گاهی تقابل و تعارض ایجاد و کار را مشکل میکنند.
آدمهای حاشیهای در دولت نهم هم بودهاند. چه میشود که در تغییر دولت، اینها به متن تبدیل میشوند؟ چه عناصری در تبدیل شدن اینها به محور در دولت تأثیر دارد؟
هر وقت با خطا یا انحرافی برخورد نشود و در اولین نقاط بروز، جلوی آن گرفته نشود، طبیعت جریان انحرافی و خلاف این است که گسترش و توسعه پیدا میکند. این سنت الهی است که هر وقت رخنهای در بنای مستحکمی پیش میآید، مثل رخنهای که در دولت خدمتگزار پیش آمد، اگر آن را از ابتدا نبندید، مرتباً گسترش پیدا میکند. این موضوع مهمی است که ما باید با رخنهها و انحرافات در ابتدای امر برخورد جدی کنیم.
در دولت نهم برای ما نکته بسیار زیبایی بود که آقای رئیسجمهور حتی با تخلفی در حد چند میلیون تومان هم برخورد میکردند. مثلاً مسئولی اوراقی را روی کاغذی چاپ کرده بود که شائبه این میرفت که چنین کاغذ مرغوبی برای آن کار ضرورت نداشته و ایشان میتوانست آنها را روی کاغذ ارزانتری چاپ کند، آقای رئیسجمهور آن مسئول را وادار کردند هزینه اضافی را از جیب خودش بپردازد.
یا در سفرهای استانی مراقبت جدی داشتند که در آنها هیچ نوع تشریفاتی نباشد و مثلاً غذای همه یک جور باشد و این نوع مراقبتها وجود داشت. اینها نکات ارزشمندی بود و همینها فضای عمومی کار را ترسیم میکرد. این همان فرهنگی است که ما باید در آن تنفس کنیم و گاهی اوقات متوجه اهمیت آن نیستیم. همین نکات است که جهتگیریهای کلی را ترسیم میکند.
نگرانیهای کنونی ناشی از آن است که این حساسیتها گاهی به دلیل نقشآفرینی حاشیهسازان، دیگر مثل سابق، برجسته و بارز نباشند. نمیخواهم بگویم که این مراقبتها الان نیست. ما اگر همین وضعیت فعلی را با وضعیت دولتهای گذشته مقایسه کنیم، نقاط قابل افتخار فعلی فوقالعاده بیشتر از گذشتههاست. یادمان نمیرود که در یکی از دولتهای قبل، رئیسجمهور وقت به استان فارس آمد. در آن سفر نوع تشریفاتی که به کار بردند و بریز و بپاشهایی که کردند، مدتها در محافل دانشگاهی مورد انتقاد بود و همه می پرسیدند این چه وضعی است که برای آمدن رئیسجمهور، این همه تشریفات قائل میشوند؟ رئیسجمهور دو سفر در دولت نهم و یک سفر در دولت دهم و سفرهای دیگری به استان فارس کرد و کاملاً مشخص است که با سفر رؤسای جمهوری قبلی متفاوت است، ولی گاهی اوقات خلاف آنچه که توقع هست، مسائلی اتفاق میافتند که باعث میشوند فضای کمحاشیه، به مرور فرصت گسترش و توسعه پیدا کند و بتواند بهنوعی مسیر انحرافی را بسط بدهند.
آیا این انحرافات قبلاً هم مشاهده میشد؟ آیا این شائبه وجود دارد که برخی از مسئولین، قبلاً که جزو دولت بودند، انحرافات را میدیدند و سکوت میکردند و حالا که جزو دولت نیستند، انتقاد میکنند؟
در دولت گذشته دو سه تا صحنه داشتیم که به نظرم دولت کاملاً موضعگیریهای خوبی انجام داد. یکی از آنها موقعی بود که دوستان اصرار داشتند سازمان حج و زیارت را در سازمان گردشگری و میراث فرهنگی و صنایع دستی ادغام و قید چهارمی را هم به این سازمان اضافه کنند. دوستانی در دولت با این موضوع با جدیت مخالفت کردند، چون این را نقطه آغاز یک انحراف میدیدند. ممکن بود در شرایط خاصی چنین بحثی قابل طرح باشد، ولی در کشور ما و با فرهنگ ما و مشکلاتی که در عرصه گردشگری و میراث فرهنگی وجود داشت، این نگرانی جدی بود که اگر چنین اتفاقی رخ بدهد، دیگر ما به زیارت به عنوان یک فرصت خودسازی نگاه نخواهیم کرد و داستان آن متفاوت میشود. این یکی از اصطکاکهایی بود که در دولت قبل پیش آمد و خوشبختانه به این نحو حل شد که این دو سازمان ادغام نشوند و در واقع آن برنامه به نتیجه نرسید.
در آن دوره برای انتصاب بعضی از افراد در سمت استانداری، اختلافنظرهای جدی پیش میآمد و در دولت، فضای غالب این بود که اگر نیرویی با این گفتمان، همراهی و همسویی ندارد، در آنجا رأی نمیآورد. اولین وزیر کشور دولت قبل یک نفر را برای استانداری جایی معرفی کردند و عدهای از دوستان گفتند فردی را که معرفی کردهاید، در موردش شائبه مشکلات مالی وجود دارد. ما متهم نمیکنیم، ولی همین صِرف شائبه باعث میشود که نتوانیم ایشان را نماینده ارشد دولت در آن استان بدانیم و بهرغم اصراری که وزیر کشور و بعضی از مسئولین کردند، آن فرد رأی نیاورد و استاندار نشد.
این فضای غالب در دولت بود که اوج آن در تعیین معاون اول رئیسجمهور بروز کرد. فضای عمومی دولت این بود که اگر منویات رهبری این است که این را به صلاح نمیدانند، ما این تکلیف را مهمتر از همه چیز، حتی مهمتر از کسوت وزارت و عناوین میدانیم، به همین دلیل هم تا زمانی که رئیسجمهور این ابلاغ را باطل و کان لم یکن اعلام نکردند، هیچ جلسهای با ریاست معاون اول پیشنهادی تشکیل نشد و به نظرم این نکته مهمی است.
نمیخواهم بگویم همه اتفاقاتی که در دولت نهم افتاد، اتفاقات خوبی بودند و ما هیچ نقطه ضعفی نداشتیم. خود بنده حالا که فرصت تأملی هست و تجربه بنده هم به مرور بیشتر شده است، متوجه میشوم که خیلی از کارها را میشد بهتر هم انجام داد. الان هم به اعتقاد بنده، فضای عمومی دولت، فقط همین فضای جریان حاشیهساز نیست. اعتقاد دارم اکثریت اعضای دولت علاقمند به نظام، رهبری و عاشق خدمتگزاری هستند و تلاش خودشان را میکنند.
اعتقاد دارم دولت دهم در حجم کار و وقتگذاری قابل مقایسه با بسیاری از دولتهای گذشته نیست. دولت نهم بعد از یک تغییر گفتمانی بزرگ آمد و کار را به عهده گرفت. گاهی وقتها مثلاً به یک بخشداری که میرفتیم، احساس خود دوستان در آنجا این بود که یک تحول مبنایی اتفاق افتاده است، یعنی حتی اگر بخشدار هم عوض نشده بود، به ما میگفت تا دیروز وزیر که میآمد اینجا، اگر آن طور رفتار نمیکردیم مؤاخذه میشدیم، امروز که شما آمدهاید، اگر آن طور رفتار کنیم مؤاخذه میشویم! این تغییر گفتمان امر مهمی بود و فکر میکنم دولت نهم چون میخواست یک بازسازی اساسی انجام بدهد، کار مهمی را انجام داد. به همین دلیل من هر دو دولت را قابل افتخار و تقدیر میبینم.
عدهای بخشی از علل تبدیل شدن جریان انحرافی از حاشیه به متن را ناشی از این میدانند که جریان اصولگرا چندان رفتار مسالمتآمیزی با آقای احمدینژاد نداشت. چقدر این حرف را درست میدانید؟ توجیه اصولگراها هم این است که آقای احمدینژاد چون خود را متکی به احزاب و جریانها نمیدانست، تمایلی به همراهی با اصولگرایان نداشت. این مسئله را چقدر در متن شدن جریان حاشیهساز مؤثر میدانید؟
من این بحث را خیلی مهم نمیدانم، چون بالاخره هر کسی میتواند دیگری را متهم کند و بگوید شما اولین اشکال را به وجود آوردید. مهم این است که وضعیت فعلی میتوانست خیلی بهتر از این باشد.
از نظر آسیبشناسی اشاره کردم...
از نظر آسیبشناسی هم این یکی از آن آسیبشناسیهایی است که گاهی به سیکل معیوب مرغ و تخممرغ برمیگردد! انصافاً هر دو گروه میتوانستند خیلی بهتر از این رفتار کنند، یعنی مجلس و مجموعه قوه مقننه، بهرغم اینکه خیلی جاها همراهی کرد، خیلی بهتر میتوانست با دولت تعامل داشته باشد. مجلس در بعضی از بزنگاهها اگر نگوییم با دولت تعارض، ولی یک اختلاف نظر بارز داشت. با توجه به اینکه بار اصلی اداره کشور به عهده دولت هست، توقع این است که مجلس در حدود قوانین بالادستی به دولت کمک کند و به او اجازه را بدهد برنامههای خود را پیش ببرد. بعضی از دخالتهایی که مجلس در قالب قانونگذاری برای برخی از امور جزیی کرد، به نظرم شأن قانونگذاری را تا حدودی مختل کرد. ضرورتی نداشت به خاطر اینکه بگویند ما میتوانیم اعمال قدرت کنیم، برای بعضی از امور جزیی، قانون وضع کنند. باید به دولت مجال خدمتگزاری را میدادند. در بعضی از جاها میشد این مجال بیش از آنی باشد که بود.
البته مجلس در بعضی از امور مثل قانون اصل 44 ـ با اینکه شکلگیری قانون اصل 44 به صورت طرح بود، ولی تقریباً تمام نظرات دولت بهنوعی در آن آمد ـ و قانون هدفمند کردن یارانههاـ با اینکه زمزمههایی در مجلس بود که کل لایحه بازنویسی شود، ولی مجلس این کار را نکرد ـ همراهیهای لازم را با دولت کرد که از نقاط مثبت آن است، اما نقاط منفی هم داشت.
دولت هم میتوانست سعه صدر بیشتری نشان بدهد و روی بعضی از امور که چندان هم مهم نبودند، پافشاری نکند و از آن مهمتر اینکه چیزی که یا مستقیماً از کانال مجلس و شورای نگهبان و یا از طریق مجمع تشخیص مصلحت به صورت قانون درآمد، دولت حتی اگر اعتقاد داشت که مشکل ایجاد میشود، باید به شکل بهتر و بارزتری از آن تبعیت میکرد تا این شبهه به وجود نیاید که حتی اگر قانون هم نوشته شود، دولت اجرا نمیکند، هر چند که این حرف غلطی است.
تفاوت آقای دکتر احمدینژاد با مسئولین دولتهای قبلی این است که آنها هم قانون را اجرا نمیکردند، ولی به زبان نمیآوردند، ولی آقای احمدینژاد به زبان میآورد! میشد خیلی آرامتر مسائل را دید و در قالب اختلافهای نمایان در نیاورد.
به نظرم اینکه توقع داشته باشیم که سه قوه مثل هم فکر کنند و مثل هم نظر داشته باشند، توقع بهجایی نیست، اما این توقع را میتوانیم داشته باشیم که این سه قوه همراه و همکار هم باشند و در آنچه که در کشور قانون میشود، با همدیگر معاونت و معاضدت کنند و کارها را پیش ببرند و جایی که پای مصالح نظام در میان هست، آن را قربانی مباحث سلیقهای خود نکنند. در سالهای گذشته هر جا که این اصل مورد توجه قرار گرفته، موجب تقدیر و تشکر مردم شده و هر جا که اختلافات، مبنا قرار گرفتهاند، باعث دلزدگی و دلمردگی و گلایه مردم شده است.
گفتید که هر جا تکلیف متعیّن شود، در آنجا وارد میشوید. در قضیه جبهه پایداری که افراد مختلفی با سلایق گوناگون هستند، شما چه تکلیفی احساس کردید که وارد شدید؟
شرایطی که جبهه پایداری اعلام موجودیت کرد، شرایط خاصی بود که کماکان هم بخشی از آن ادامه دارد. بالاخره واقعه تلخی رخ داد و آن موضوع 11 روز عدم حضور رئیس دولت در حوزه مسئولیتش بود که باعث موجی از نگرانی و ابهام در بین نیروهایی شد که در دهه 80 در بسیاری از صحنهها توانستند افتخارآفرینی کنند، مبانی نظام را حفظ کنند و در بسیاری از جاها نقطه عطفهای چشمگیری را در تاریخ انقلاب اسلامی رقم بزنند، مثل سوم تیر، 22 خرداد، نهم دی 88 و اتفاقاتی که رخ دادند.
این نیروها، بعد از این اتفاق، دچار تشتّت و ابهام شدند. ابهام اصلی این بود که فتنهگرها و برخی از افرادی که در آن وقایع، بهویژه سال 88، رفوزههای امتحان در پیشگاه مردم بودند و مردم به آنها نمره ردّی داده بودند، دو باره به صحنه آمدند و طلبکارانه و حتی با خشونت از این جریان بازخواست کردند که چه شد؟ دیدید ما راست میگفتیم، درحالی که اتفاقی که رخ داده بود دلیلی بر این نبود که تشخیص سال 88 اشتباه بوده است. اتفاقی که رخ داده بود این بود که کسی که این پرچم را بلند کرده بود، خودش اشتباه کرده بود. ما نباید این اشتباه را به پای تشخیص مردم و غلط بودن این مسیر و راه میگذاشتیم.
به نظرمان آمد که اگر ما در این برهه بر همان محورها و ارزشهای دهه 80 که بسیار اثرگذار بودند، تأکید نکنیم، شاهد ارتجاعی جدی به برخی از ضدارزشها و مسائل انحرافی خواهیم بود، به همین دلیل فکر کردیم در این مقطع، ضروری است که با تأکید بر ارزشهای مبنایی و اصولیای که از عمق جان به آنها باور داریم - که در رأس آنها در صحنه اجتماعی، تبعیت محض از ولی فقیه هست و مصداقهایی که این تبعیت پیدا میکند، یعنی تبرا جستن از جریان فتنه و جریان انحرافی و هر جریانی که بخواهد در برابر ولی فقیه بایستد- حرکت جدیدی را آغاز کنیم و فکر کردیم که اگر این سنگر افتتاح نشود، آثار سوئی خواهد داشت که مهمترین آن به فراموشی سپرده شدن این گفتمان و یا حداقل گسست و نوعی ابهام خواهد بود.
چرا این جمع؟
خصوصیت جبهه پایداری این است که واقعاً جبهه است و محدود به همین چند نفر هیئت مؤسس نیست. این جبهه، یک جبهه گفتمانی است و از بدو تأسیس تا حالا، بسیاری از دوستانی که در جلسه اعلام رسمی هم نبودند، اظهار تمایل کردند. نکته مهم جبهه پایداری این است که نمیخواهد نقش حزب را ایفا کند و تشکل فراگیری شود که برود و همه ابزارهای قدرت و مجلس و دولت را فتح کند. این جبهه، چون جبهه گفتمانی است، بنایش بر این است که مبانی را روشن و تبیین کند و در جاهایی هم که لازم است، به شکل مصداقی وارد شود، اما بر خلاف احزاب که وقتی بحث مصداقی میکنند، نگاهشان این است که چه کسی عضو ما هست، جبهه پایداری چون جبهه است، نگاهش این نیست که چه کسی عضو ما هست، بلکه این نکته را در نظر میگیرد که چه کسی طرفدار این گفتمان است، میتواند این گفتمان را بهتر پیش ببرد و بهتر، این عرصه را به نتیجه برساند و این به جبهه نوعی آزادمنشی میدهد که کمتر در قالب احزاب امکانپذیر است.
اشاره کردید که هدف جبهه پایداری، انتخاباتی نیست. کمی بیشتر در این باره توضیح بدهید.
جبهه پایداری به دلیل انتخابات مجلس تشکیل نشد، بلکه به دلیل تحیّری که اتفاقات اردیبهشت 90 پیش آورد، شکل گرفت. دوستانی حتی قبل از تشکیل دولت نهم دنبال سنگری بودند تا از این گفتمان دفاع کنند، ولی اینکه چرا در سال 90 اتفاق افتاد، بخش زیادی به اتفاقاتی که در سه ماهه اول سال 90 رخ داد برمیگردد و این نشان میدهد که اگر بنای این جبهه موضوع انتخابات بود، خیلی زودتر شروع میکرد، چون امروز که معلوم نشده که در سال 90 انتخابات مجلس برگزار میشود و لذا اگر هدف این بود، قبلاً این کار را انجام میداد. تشکیل جبهه پایداری به ضرورت دفاع از این گفتمان و آرمان و میثاق بود. آینده هم این موضوع را نشان خواهد داد و برای خود جبهه هم آزمون خوبی خواهد بود.
با شناختی که ما از دوستان جبهه پایداری داریم، توقع داریم که انشاءالله این میثاق پایدار بماند. امیدوارم بیان جبهه پایداری در صحنههای مختلف، بیان گفتمانی داشته باشد و مصداقی هم که وارد میشود، مصداقهایش گفتمانی باشند، نه مصداقهایی نظیر آنچه که در احزاب و صحنههای سیاسی شاهد آنها هستیم. الان وقتی از بسیاری از دستجات و گروههای سیاسی در مورد عملکرد فردی یا مدیریت جایی سئوال میکنید، نرمافزارشان اینجوری کار میکند که این فرد چقدر به ما نزدیک است؟ عضو ما هست یا نه؟ اگر عضوشان بود، آنجا خوب دارد میچرخد و هیچ مشکلی وجود ندارد، اگر عضوشان نبود، بالعکس. ما باید این ادبیات را عوض کنیم.
به نظرم این تأکیدی که رهبری معظم انقلاب فرمودند که ما باید برخوردها و رفتارهای قبیلهای را در سیاست و صحنه عمل اجتماعی حذف کنیم، ترجمانش این است که ما در هر جا و در هر مصداقی که صحبت میکنیم و نظر میدهیم و یا تعیّنی داریم، باید معیارمان، اصول و ارزشهایمان باشد. اگر بتوانیم این را جا بیندازیم، آینده انقلاب اسلامی انشاءالله درخشانتر از آنچه که تا حالا بوده، خواهد بود.
یکی از شبهاتی که در باره جبهه پایداری مطرح است، این است که اعلام موجودیت این جبهه، بین روحانیت اختلاف به وجود آورد. پاسخ شما به این شبهه چیست؟ و در تکمله، نقش آیتالله مصباح در جبهه پایداری چیست؟
اولاً آنچه که جریانهای انحرافی را حداقل در سه قرن گذشته در کشور ما از جریان اصیل متمایز میکند، خاستگاه جدای از روحانیت آنهاست. تمام جریانهای انحرافی یک قرن گذشته کشور ما، محوریترین مشکل و شروع نقطه انحرافشان، جدایی از روحانیت بوده است. این جدایی از روحانیت گاهی اوقات خیلی برجسته و بارز است، مثل کسانی که اصولاً دین را منکر میشوند؛ گاهی اوقات پیچیدهتر میشود، مثل وقتی که کسی ادعای دینداری میکند، ولی دینش را از متخصص دین که روحانیت باشد، نمیگیرد. گاهی وقتها از این هم پیچیدهتر میشود و در قالب مخالفت یا نوعی عدم اطاعت از ولی امر مسلمین و ولی فقیه بروز میکند. این افراد برای خودشان نوعی اجتهاد سیاسی قائل هستند و به خودشان اجازه میدهند گاهی اوقات ارزشها و معیارهای اصلی را هم با مصلحتسنجیهایی که برای خود دارند، زیر و بالا کنند. به نظرم اگر آن نقطه انحرافی را بشناسیم و از آن دوری کنیم، حرکت ما حرکت انحرافی نمیشود.
این نکته مهم در تعالیم ائمه معصومین(ع) هست که شناخت توحید بهتنهایی کفایت نمیکند. انسان برای اینکه بتواند خود را حفظ کند و مسیر را درست برود، ضمن اینکه باید خوبیها را بشناسد، باید بدیها و شرک و نفاق را هم بشناسد که از آنها دوری کند.
به نظر من مهمترین انحراف در صحنه عمل اجتماعی، بهویژه در قرن گذشته، جدایی از روحانیت بوده است. گاهی اوقات ظاهراً این جدایی از روحانیت، بارز نیست، مثل همینهایی که برای خودشان نوعی اجتهاد سیاسی قائل هستند و باز از این پیچیدهتر، کسانی که معتقدند عمل سیاسیشان، نباید نسبتی با باورهای دینیشان داشته باشد، یعنی همان باوری که امام با آن مقابله جدی کردند و فرمودند باید دیانت و سیاست ما یکی باشد، حرفی که مرحوم شهید مدرس زدند.
اتفاقاً خیلی جالب است که امام مکرر میفرمودند مجلس ما باید مجلسی باشد که مثل مرحوم مدرسها در آن باشند. میفرمودند صحنه انتخابات، یک امتحان الهی است. ما هر چه در دورههای مختلف، بیشتر به انتخاباتها نزدیک میشویم، این امتحان الهی را بیشتر متوجه میشویم، چون در آنجاهاست که بحثهای مصداقی، از جانبداریهای فامیلی گرفته تا جانبداریهای قبیلهای سیاسی و اقتصادی و خیلی چیزهای دیگر اتفاق میافتند و امتحان الهی جلوه و بروز بهتری پیدا میکند.
چه جبهه پایداری و چه سایر جریانات برای مقابله با انحراف باید ارتباطشان با روحانیت، یک ارتباط مبنایی و مشخص باشد. نکته اصلی در همه جریانات سیاسی این است که مراقبت جدی کنند تا بههیچ وجه در دام اسلام منهای روحانیت نیفتند.
جبهه پایداری اعلام کرده و بنده هم در همینجا اعلام میکنم که جبهه پایداری به آنچه که به عنوان منشور اصولگرایی توسط بزرگان روحانیت اعلام شده، پایبند است. جامعه مدرسین حوزه علمیه قم و جامعه روحانیت، این را یک سند قابل اتکا و مورد قبول میدانند و این را جزو مبانی کار خود تلقی میکنند و همین نشان میدهد مجموعه روحانیت اصیلی که همواره همراه انقلاب بودهاند، در این مبانی با هم مشترکند و این مبانی میتواند چه در جبهه پایداری، چه در سایر سلایقی که وجود دارند و وجود تعدد سلایق هم اشکال خاصی نیست، مبنای کار قرار بگیرد.
در خصوص نسبت جبهه پایداری با حضرت آیتالله مصباح این را عرض میکنم که ایشان یکی از شخصیتهای ارزنده انقلاب اسلامی هستند و ما هم از حضرت امام و هم از مقام معظم رهبری تعابیر زیبایی را در مورد ایشان شنیدهایم که نشاندهنده مقام و منزلت علمی ایشان است. جبهه پایداری هم افتخار میکند که با ایشان ارتباط دارد و از نظرات مشورتی ایشان و نیز شخصیتهای بزرگ دیگر استفاده میکندو ما این را یکی از نقاط قوت جبهه میدانیم که ارتباط تنگاتنگی با روحانیت اصیل انقلاب اسلامی، از جمله حضرت آیتالله مصباح یزدی داریم.
بحثی که از سوی اعضای جبهه پایداری مطرح میشود این است که ارتباط ما با آیتالله مصباح ارتباط نظارت و رهنمود گرفتن از ایشان است و این طور نیست که بخواهیم از این بزرگوار هزینه کنیم. این بیشتر جنبه تأییدی موضوع است. آیا در ارتباطهای اخیر، موردی بوده که از ایشان تذکر گرفته باشید که نباید این کار میشد و یا این کار را بکنید بهتر است؟
هنوز از عمر جبهه پایداری زمان طولانی نگذشته است. موضعگیریهای رسمی جبهه هم همین سه تا بیانیهای بوده که اعلام کرده و نوعاً تأیید و تشویق از جانب اساتید و بزرگان دریافت کردهایم. یادم نمیآید که مشکل خاصی بروز کرده یا تذکر خاصی داده شده باشد، البته معلوم نیست که بعداً تذکر داده نشود!
پس خبرسازی هایی که از طرف برخی محافل درباره رابطه جبهه پایداری و آیت الله مصباح می شود...
در بدو تشکیل جبهه پایداری، این نکته در همان اولین جلسات مورد تأکید بزرگان قرار گرفت که مبنای جبهه پایداری این است که در راهی که در آن پا گذاشته که راه دفاع از آرمانها و ارزشهاست، با هیچ جریانی تقابل نکند. این اصلی بود که از ابتدا در این جبهه مورد تأکید بوده و در بیانیه اول جبهه هم به شکلی بارز و نمایان ذکر شده است. در صحبتهای دوستان هم مکرر اشاره شده که جبهه پایداری اصولاً برای مقابله با کسی تأسیس نشده است و برای خود شأن تقابلی قائل نیست. از بدو تأسیس جبهه پایداری، این نکته جزو تذکرات دائمی بزرگان بوده و جبهه هم سعی کرده این نکته را در کارهای خود لحاظ کند، البته این به این معنا نیست که جبهه نظرات و صحبتهای خودش را نگوید، ولی باید توجه داشته باشد که در بیان موضعگیریهایش خدا نکرده شائبه تقابل یا تعارض با جریانهای مدافع انقلاب اسلامی به وجود نیاید. به هر حال وجود سلایق متعدد و نگاههای مختلف، یک اصل انکار ناپذیر است. وقتی مبانی مشترک باشند، باید جلوی تقابل و تعارض را گرفت.
نکته مهم این که برخی با اینکه صحبت از اصولگرایی میکنند، رفتارهای اصولگرایانه ندارند. نباید انتقاد از رفتارهای غیراصولگرایانه را تقابل ترجمه کرد. بالاخره امر به معروف و نهی از منکری وجود دارد. اگر حرکتی مخالف معیارها و ارزشها و مبانی اصولگرایی ـ یعنی همان مبانیای که در منشور اصولگرایی ذکر شده- انجام گرفت، در اینجا اعتراض مصداق نهی از منکر است نه مصداق تقابل. در نهی از منکر اصل این است که طرفی که مورد نقد قرار میگیرد، مورد علاقه کسی است که او را از منکر نهی میکند و او دلش نمیخواهد که او اشتباه کند، بنابراین به او تذکر میدهد که این اشتباه را نکن. اگر در بعضی از موضعگیریهای جبهه، شائبه تقابل بوده، به نظرم اگر از این منظر به آنها نگاه کنیم، این شائبه برطرف شود، ضمن اینکه موضعگیریهای رسمی جبهه در قالب بیانیه یا اظهارات سخنگو در هنگامی که اعلام میکند نظر شخصی خود او نیست و از سوی جبهه صحبت میکند، اعلام میشوند. ممکن است برخی نظرات شخصی خود را بگویند. آنچه که به عنوان جبهه، قابل دفاع است، همان چیزی است که در بیانیههای جبهه و یا توسط سخنگو بیان میشود.
یکی از مسائلی که از روز اول تأسیس جبهه پایداری مطرح شد، حضور شخص شما در این جبهه است. مرتباً از محافل اصولگرا خبرهایی منتشر میشود که شما با اعضای جبهه اختلاف دارید و یا از آنها جدا شدهاید و یا مثلاً جزو اعضای معترض هستید و با جبهه خطکشیهایی دارید.
خصوصیت جبهه این است که همه یک جور نیستند. اگر یک جور بودند، میرفتند حزب تشکیل میدادند. ضمن اینکه ما یک برداشتی داریم که مدل فعالیت اجتماعیای که مورد نظر امام(ره) بود و این مدل را ترجیح میدادند، مدل حزبی نبود. ایشان ضمن اینکه کار تشکیلاتی را تأیید میفرمودند، کار حزبی را به معنای مرسوم تجویز نمیفرمودند.
به هر حال ما در اینجا یک جبهه داریم. در جبهه مجموعهای از نظرات مختلف، اما اصول مشترکی هست. اصول مشترک همانهایی است که در بیانیه تأسیس جبهه و سایر بیانیهها ذکر شدهاند. در بعضی از اصول ممکن است اختلاف نظرهایی هم بین افراد باشد که از ارزش آن اصول مبنایی کم نمیکند. بالاخره آدمها با هم تفاوتهایی دارند. مهم این است که اصول مبنایی مورد تأکید همه قرار بگیرد.
الان هم موضوع بحثها، سلیقههای جزیی نیست، بلکه همان اصول مبنایی است. مثلاً صحبت میشود وقتی ما میخواهیم در مورد موضوع مهمی مثل انتخابات تصمیمگیری کنیم، باید مراقبت کنیم که این تصمیمگیری بر مبنای همان معیارها و اصولی باشد که مورد تأکید هستند. یا مثلاًً صحبت میشود که شکلگیری گروه تصمیمگیرنده باید بر اساس مبنایی باشد که آن مبنا با همین شاخصها تطبیق پیدا دارند. حالا اگر بتوانیم وضع موجود را ارتقا ببخشیم و بیشتر با شاخصها تطبیق بدهیم خیلی بهتر است تا بگوییم وضع موجود بهتر از این نمیشود. اینها نوع گفتمانهایی است که الان از جانب جبهه دنبال میشود.
جریاناتی که اصولگرا تلقی میشوند، معمولاً دارند با جبهه پایداری به صورت تقابلی برخورد میکنند ولی شما میگویید گروههایی که سنخیت دارند باید به هم گرایش پیدا کنند و جبهه اصولگرایی را تقویت کنند. اشکال کار کجاست؟ آیا شما جای کسی را تنگ کردهاید یا آنها جای شما را تنگ کردهاند؟
برخوردها چندگانه هستند. خیلی از دوستان حداقل در بیان و برخی از آنها با حضور و تشریففرماییشان در همان جلسه اعلام رسمی جبهه، اعلام کردند که جبهه پایداری را ظرفیت جدیدی برای اصولگرایی تلقی میکنند و این جنس افراد هم کم نیستند. بعضی از آنها خاموشند و یا کمتر صحبت و اظهارنظر میکنند، ولی کم نیستند و برداشت ما این است که اغلب نگاه جریان اصولگرایی به جبهه پایداری از همین قسم است. تلقیشان این است که جبهه پایداری هم ظرفیتی در درون مجموعه اصولگرایی است. اعتقاد خود ما هم همین است و خود را جدای از جریان اصولگرایی نمیدانیم، بلکه ظرفیتی میبینیم که بهخصوص به رویشهای انقلاب اسلامی که در دهه گذشته نقشآفرینی کردند، کمک میکندتا به شکلی متشکلتر، قویتر و مؤثرتر نظراتشان را بگویند و اثرگذار باشند.
بعضیها هم هستند که اینگونه برخورد نمیکنند. همه اینها هم از یک جنس نیستند و انواع و اقسام دارند. بعضیها ابهام دارند. جبهه تازه تأسیس شده و آنها ابهاماتی دارند و میخواهند رفع ابهام کنند. ما این را مبارک میدانیم و در این جهت تلاش هم میکنیم که نظراتمان را در مواقع مختلف اعلام کنیم و نگذاریم ابهامی به وجود بیاید.
بعضی از مخالفتها از جنس رفع ابهام نیستند و با اصل این گفتگو و نگاه مخالفند و بیخود هم خودشان را زیر لوای اصولگرایی پنهان میکنند. اگر دقت کنیم، شاخصهایی که برای اصولگرایی میشناسیم و در همین منشور آمده و مقام معظم رهبری، بهخصوص در سالگرد ارتحال حضرت امام به وضوح و امسال هم تحت عنوان شاخصهای خط امام به آنها اشاره فرمودند، شاخصهای روشنی هستند. اگر کسی با این شاخصها تطبیق ندارد، باید خودش را اصلاح و فعلاً از این عنوان صرفنظر کند.
بدیهی است هر عنوانی که طرفدارانی دارد، افراد، خودشان را به آن منتسب میکنند. بعضی از این افراد در قضیه دوم خرداد، حضور داشتند و در روزنامههای توقیف شده، مقاله مینوشتند و در جلسات آنها به عنوان کارشناس یا سخنران حضور داشتند، اما حالا میگویند ما اصولگرا هستیم! نمیخواهیم بگوییم نباید کس دیگری را در دایره اصولگرایی راه داد، ولی حداقل این افراد باید خود را با معیارهای اصولگرایی تطبیق بدهند و بعد عنوان اصولگرایی را برای خود انتخاب کنند.
خیلیها هم یک زمانی اصولگرا بودهاند و الان هم باورهایشان اصولگرایانه است، اما مخالف اصولگرایی عمل میکنند. مثلاً اگر کسی آمد و در صحنه مسئولیتش اسراف و بریز و بپاش کرد، ولو ناخواسته ترویجکننده فرهنگ بیبند و باری شد و با رفتار سوء زیردستانش مقابله و برخورد نکرد، حتی اگر اعتقادش هم اصولگرایانه باشد، رفتارش اصولگرایانه نیست.
همه ما احتیاج به اصلاح داریم و باید مراقبت کنیم و غرّه به فتوحات و تشخیصهای درست قبلیمان نشویم. همه ما در معرض این هستیم که هر آینه لغزشهایی که دیگران را از مسیر انقلاب اسلامی جدا کرد، دامان ما را هم بگیرد. کلیدش این است که برای خودمان خودیّتی قائل نشویم و خوداتکایی و خودبسندگیمان را به حداقل برسانیم و تلاشمان هم این باشد که حضورمان در صحنه عمل اجتماعی، تکلیفگرایانه باشد ولقلقه زبان نباشد. واقعاً نگاهمان این باشد که چیزی را تکلیفمان هست، به همان عمل کنیم. قطعاً تکلیف با بودنِ افراد تعریف نمیشود، یعنی کسی نباید گمان کند که تکلیف این است که خودش کار خیر را انجام بدهد. خیلی امتحان بزرگی است که انسان یاد بگیرد اجازه بدهد که کار خیر را دیگران هم انجام بدهند و او برود کمک کند. بالاخره ممکن است بعضیها اینجوری امتحان شوند که توقعشان این است که همیشه سکاندار باشند. گاهی اوقات هم آدم باید معاون باشد، همیشه که نباید ناخدا بود.
آیا در زمینه تبیین گفتمانی که گفتید، برنامه اجرایی مشخصی هم دارید؟ یا چون کار جبههای است هر کسی کار خودش را میکند؟
کار جبههای کار بی در و پیکر نیست. کاری که الان به دنبالش هستیم، همایشهای استانی است. انشاءالله در 31 استان همایشها برگزار خواهند شد. دوستانی که مسئولیت واحدهای شهرستانها را دارند، ماههاست که فعالیت و به شهرستانها رفت و آمد و افراد را شناسایی کردهاند و با نهایت وسواس هم این کار را انجام میدهند.
البته ممکن است اشتباه هم بکنیم که همینجا میخواهیم هر جا دوستان و مردم خوب کشورمان دیدند که این جبهه دارد اشتباه میکند، تذکر بدهند که این تشخیص شما اشتباه بوده و یا این کسی که در این شهرستان به او اعتماد کردهاید، اشتباه تشخیص دادهاید. به هر حال تلاش شده کسانی که قرار است این گفتمان را در استانها و شهرستانها دنبال کنند، با وسواس شناسایی شوند و با همان معیارهای تبعیت از رهبری، مخالفت فعال با جریان فتنه و جریان انحرافی اینها را شناسایی کنیم. این برنامه اصلی ما در هفتههای آینده است و بعد هم انشاءالله تلاش خواهیم کرد که در صحنههای مختلف نسبت به تبیین این گفتمان اقدام کنیم و در واقع نظرات خود را به استحضار مردم خوب کشورمان برسانیم و جاهایی هم که لازم باشد، بعدها به شکل مصداقی وارد خواهیم شد.
شما بعد از انقلاب فرهنگی به دانشگاه رفتید؟
دکتر کامران باقری لنکرانی با ارسال تکذیبیهای به خبرسازی روز گذشته برخی از سایتهای بینام و نشان واکنش نشان داد.
نیافت که بسیاری هم به کارآمدی او در این وزارتخانه اعتقاد داشتند و هم به سلامت سازمانی و اداری وی و همکارانش. با این حال، لنکرانی پس از تصمیم رئیسجمهور برای تغییر او در دولت جدید، ترجیح داد که جزو کمحاشیهترینها قرار بگیرد و مشابه برخی جداشدگان از دولت، ناگهان در ژست اپوزیسیون، منتقد و طلبکار از دولت و احمدینژاد ظاهر نشود.
