یک سند اخیرا منتشر شده از سوی پایگاه اینترنتی ویکی لیکس گفت گوهای مسئولا سفارت امریکا در پکن با مقام های چینی درباره ایران روایت می کند. این سند توصیفی است تقریبا دقیق از قرابت ها و تفاوت های نگاه چین و امریکا به ایران را نشان می دهد.
سفارت چین
09 Beijing 560
تاریخ تهیه و تنظیم: 4/3/2009
تاریخ انتشار: 28/11/2010
موضوع: چین خواستار شفافیت سیاست آمریکا در قبال ایران بوده و می تواند به گفت وگو با ایران کمک نماید.
1- خلاصه؛ به گفته یکی از مقامات وزارت خارجه چین این کشور مایل است از مسیر سیاست خارجی آمریکا در قبال ایران آگاه شود و گفت وگو میان طرفین را تسهیل نماید. چین به روند در پیش گرفته شده توسط 1+5 متعهد بوده و برای روابط دوجانبه اش با ایران ارزش قائل است. هر چند معتقد است تهران نباید روابط اقتصادی اش را با چین مسلم فرض نماید. این مقام چینی بیان می دارد که علی رغم اصرار کشورش از ایران مبنی بر ارائه پاسخ مثبت به پیشنهاد گفت وگو با آمریکا، دور اول گفت وگو های مستقیم با ایران حول محور هسته ای بسیار دشوار خواهد بود. این مقام چینی می افزاید هم اکنون بسیار زود است که به آن دسته از اقداماتی بیندیشیم که در صورت ساخت بمب هسته ای توسط ایران، باید در قبال این کشور اتخاذ نمود.
یکی از رابطین دانشگاهی اینچنین بیان می دارد که هیچ نقطة بازگشتی برای توسعه فناوری هسته ای ایران متصور نیست و ایرانیان بر این باورند که اگر شکل جدیدی از دیپلماسی را ارائه نمایند می توانند موضع چانه زنی قوی خود را همچنان حفظ نمایند.
2- پولاف، روابط ایران و چین و تلاش های جامعة بین المللی را در قبال موضوع هسته ای ایران، با ژو وی معاون مدیرکل آسیای غربی و مسئول میز ایران در وزارت امورخارجه چین مورد بحث و بررسی قرار داده است. پولاف همچنین با لی گوفو، مدیرکل مرکز مطالعات خاورمیانه در مؤسسه مطالعات بین المللی وزارت امورخارجه چین نیز ملاقات و گفت وگو داشت (CIIS).
* چین خواستار شفاف سازی در بازنگری سیاسی شد
3- ژو وی به پولاف گفت که چین از نزدیک بازنگری جاری در سیاست خارجی آمریکا در قبال ایران را پیگیری می نماید. وی گفت چین بر این باور است که آمریکا همچنان در پی حفظ نقش رهبری خود در خاورمیانه بوده و نتایج این بازنگری بر روابط چین با منطقه تأثیر گذار خواهد بود. وی افزود پکن امیدوار است آمریکا در تنظیم مجدد سیاست خارجی خود در قبال ایران و بازنگری در آن شفاف سازی بیشتری نماید. چین در حال حاضر جز حدس و گمان در خصوص نحوة این تغییرات که قرار است حول مجموعه ای مهم از موضوعات و دغدغه های مشترک صورت پذیرد چیز دیگری در دست ندارد. ژو در عین حال بر این نکته نیز تأکید نمود که سیاست کلی چین در قبال ایران تغییری نکرده و این کشور همچنان بر اهمیت ثبات در خاورمیانه ومخالفتش با ساخت سلاح های هسته ای در این منطقه تأکید می ورزد. ژو بیان داشت که شفافیت بیشتر دراین زمینه ضروری است چرا که امروز چین از واشینگتن صداهای ضد و نقیضی می شنود که بیانگر وجود دیدگاههای متفاوت در این کشور در قبال ایران است.
4- چین به 1+5 متعهد بوده و آماده است گفت وگو ها میان ایران و آمریکا را تسهیل نماید. چین همچنانکه از بیانیة مشترک اخیر 1+5 در خصوص ایران حمایت نمود، خود را به این گروه پای بند می داند. چین عمیقا امیدوار است یکی از نتایج بازنگری در سیاست خارجی آمریکا در قبال ایران انجام گفت وگو های مستقیم با این کشور باشد. در این مسیر چین می تواند با ایجاد کانال های ارتباطی با ایران نقش مثبت خود را ایفا نماید.
* چین در برقراری رابطه میان تهران – واشنگتن تأثیر گذار است
5- ژو با بیان اینکه هر چند چین و ایران از روابط سیاسی و اقتصادی خوبی با یکدیگر برخوردار هستند اما این به معنای حمایت چین از کلیه سیاست های تهران نیست، افزود چین ارتباطات قوی را با رژیم ایران برقرار نموده و از این ارتباطات برای انتقال و بیان نگرانی های 1+5 و شورای همکاری خلیج فارس در خصوص مسئله اشاعة هسته ای به ایران بهره می برد. پکن به دنبال ترغیب ایران به ایفای نقش مثبت در منطقه است. ژو با بیان تأثیرگذاری ارتباطات چین با ایران در این حوزه ها افزود همکاری هر چند محدود ایران با آژانس بین المللی انرژی هسته ای و 1+5 از نتایج میانجیگری مثبت چین بوده است. چین این موضوع را برای ایران مشخص ساخته است که همکاری های اقتصادی ایران و چین با یکدیگر نباید اینگونه تعبیر شود که چین نسبت به مسئله اشاعة هسته ای بی تفاوت است و یا قصد همکاری با جامعة بین المللی را در این حوزه ندارد.
* گفت وگو با ایران به صبر نیاز دارد
6- ژو گفت که بازنگری سیاست آمریکا در قبال ایران سب شده است در ایران بحث در مورد نحوة واکنش به این تغییرات داغ شود. بخصوص در مورد احتمال گفت وگو های مستقیم بحث های جدی در حال انجام است. چین از رژیم ایران خواسته است به پیشنهاد آغاز گفت وگو های آمریکا با این کشور پاسخ مثبت دهد. ژو گفت براساس تجربیاتش در حوزة ایران، برای رهبری ایران تصمیم گیری در این مورد بسیار دشوار و پذیرش علنی این پیشنهاد برای وی بسیار سخت است. ژو با بیان این مطلب که توقعات در آمریکا در مورد نحوة واکنش ایران به این پیشنهاد بسیار بالاست، آمریکائیان را توصیه به صبر و حوصله نمود. وی گفت با توجه به اهمیت موضوعات قابل طرح در گفت وگو های احتمالی برای ایالات متحده، این کشور حتی در صورت دشواری این گفت وگو ها باید آن را با ایران دنبال نماید.
* اندیشیدن به نگرانی های ناشی از ساخت تسلیحات هسته ای بسیار زود است
7- ژو در این خصوص که اگر ایران مبادرت به ساخت سلاح هسته ای نماید واکنش چین چگونه خواهد بود بیان داشت که چین مسئله اشاعه سلاح های هسته ای را جدی گرفته ومخالف ساخت سلاح هسته ای است. با این وجود چین نگرانی از ساخت سلاح هسته ای توسط ایران را در کوتاه مدت منطقی نمی داند. هر چند چین پیش از تغییر موضع، صبر می کند تا ببیند ایران در توسعه فناوری هسته ای خود تا کجا پیش خواهد رفت. وی افزود هنوز بسیار زود است تا به آن دسته از اقداماتی بیندیشیم که در صورت ساخت بمب هسته ای توسط ایران، باید در قبال این کشور اتخاذ نمود.
8- لی گو فو نیز ضمن تأیید این رویکرد بیان داشت که چین از نزدیک برنامه هسته ای ایران را دنبال می کند اما از اینکه ایران به دنبال ساخت سلاح هسته ای نیست، 100% اطمینان ندارد. ناظرانی که معتقدند نقطة بدون بازگشتی در توسعة فنی سلاح هسته ای ایران وجود ندارد در اشتباه هستند چرا که مسئله اساساً سیاسی است و نه فنی. ایران در حالی به حرکت در مسیر توسعة برنامة هسته ای خود ادامه می داد که هیچ موضع شفاف داخلی در خصوص نیتش برای تبدیل فناوری هسته ای اش به فناوری ساخت سلاح هسته ای نگرفته بود. اما ایران امیدوار است فناوری هسته ای اش را تا مرحله ای توسعه دهد که هرگاه اراده نماید بتواند ظرف کوتاه ترین زمان ممکن از آن برای ساخت سلاح هسته ای بهره ببرد. با این وجود هنوز یک سری مراحل پیچیده وجود دارند که برای تبدیل سطح فعلی فناوری به سطحی که توان تولید سلاح هسته ای را داشته باشد باید طی شوند که یکی از آنها انجام آزمایش اتمی است. انجام چنین آزمایشی مسلما تأثیر بسزایی روی مسائل سیاسی جامعه بین المللی خواهد داشت.
* آمریکا باید پیشنهاد عینی ارائه نماید
9- لی گفت: گفت وگو های مستقیم آمریکا با ایران در واقع بسیار پیچیده خواهد بود. چرا که در حال حاضر آمریکا برای ترغیب ایران به تغییر رفتار، دستش از هرگونه پیشنهاد خالی است و چیز زیادی برای ارائه به این کشور ندارد. هر چه از عمر رژیم بیشتر می گذرد، اطمینان به مشروعیت داخلی اش بیشتر شده در نتیجة ارزشی که برای عادی سازی روابطش با آمریکا قائل بود نیز روز به روز کاهش می یابد. علاوه بر آن اهمیت تضمین های امنیتی نیز برای دولتی که خود قادر به تأمین امنیتش هست و برای ادامة بقاء خود به آنها نیاز ندارد، کاهش می یابد. وی افزود دولت آمریکا باید خود را برای امتیاز دهی به ایران آماده ساخته و به این کشور پیشنهادی عینی و ملموس ارائه نماید. پیشنهاد لی این بود که آمریکا می تواند از درب «احترام متقابل» وارد شود.
* ایران به نیات آمریکا شک دارد
10- لی گفت با توجه به گفت وگو های مفصلی که با تصمیم گیرندگان و سیاستگذاران ایرانی داشته است دریافته است که آنها نسبت به نیات آمریکا تردید دارند. وی پیشهاد نمود گفت وگو با ایران برای اینکه آغازی نادرست نداشته باشد، باید بصورت نمادین شروع شود. طرفین ابتدا باید بر اصولی که ارتباط مستقیم با موضوع هسته ای ندارد توافق نمایند. در صورتی هم که ایرانی ها از خود برای تعلیق غنی سازی هسته ای آمادگی نشان دادند، آمریکا می تواند خود را برای همکاری های جدیدتر آماده سازد. وی تأکید نمود که رهبری ایران خود را بازیگر اصلی و عمده در موضوعات منطقه ای می داند که این موضوع نیز به نحوی به آمریکا مرتبط است. بویژه تلاش هایی که جهت استقرار ثبات در عراق و افغانستان صورت می پذیرند نیز در همین راستا تفسیر می شوند.
* مقام ایرانی: سلاح هسته ای فاجعه آمیز خواهد بود
11- به گزارش لی، یکی از معاونین وزارت خارجه ایران در تهران به وی گفته است که ایران خود را قدرتی منطقه ای می داند اما بخوبی آگاه است که اگر ایران قصد ساخت سلاح هسته ای داشت، آمریکا احتمالا شروع به توزیع و استقرار سلاح های هسته ای در منطقه خلیج فارس می کرد که از منظر راهبردی برای ایران فاجعه آمیز است. هدف ایران از توسعة توان هسته ای ، ارائه نمادی از قدرت منطقه ای خویش است. ایران خواهان گفت وگو با آمریکاست.
* دیگر چالش های گشودن باب مذاکرات
12- لی گفت فضا برای تعامل و گفت وگو با ایران فراهم شده است اما همچنان موانعی بر سر این راه وجود دارد. رژیم در تهران همچنان به دنبال فرصت هایی است تا به رغم سرکارآمدن دولت جدید آمریکا با جهان تعامل داشته باشد. حتی در ایران بحث هایی در خصوص نشان دادن پاسخ و واکنش مناسب صورت می پذیرد. لی گفت همزمان با بحث های داغی که میان مردم ایران در خصوص نیاز به ادامة برنامة هسته ای وجود دارد، در میان رهبران این کشور نیز بحث بر سر ایده استفاده نظامی و ساخت سلاح با استفاده از دستاوردهای برنامة هسته ای در جریان است. لی تأکید نمود که رهبری ایران همچنان ایدة حملة نظامی آمریکا علیه این کشور در واکنش به توسعه برنامه هسته ای را رد کرده و بیان داشت که تعلیق غنی سازی هسته ای برای آغاز روند جدید با آمریکا ضرورت ندارد.
* سیاست های انتخاباتی ، عاملی تعیین کننده
13- لی گفت انتخابات ریاست جمهوری امسال ایران عاملی مهم در گفت وگو های معنادار ایالات متحده آمریکاست. نامزدی رئیس جمهور سابق ایران محمد خاتمی اولین چالش رئیس جمهور کنونی ایران محمود احمدی نژاد به شمار می رفت. البته خاتمی بدون موافقت صریح رهبر انقلاب آیت الله خامنه ای قادر به ورود در عرصة مبارزات انتخابات نبود. اما برخلاف انتخابات های گذشته، نامزدهای اصلاح طلب یکی یکی از گردونه انتخابات کنار رفتند تا به این وسیله شانس پیروزی خاتمی افزایش یابد. از سوی دیگر تندروها نیز برای افزایش توان مقابله با خاتمی سعی نمودند اختلافات داخلی خود را کنار گذاشته و بر روی گزینة احمدی نژاد اتفاق نمایند. وی استدلال نمود موافقت سطوح عالی رهبری با نامزدی خاتمی نشان داد که رهبری نظام خاتمی را به اندازة کافی قابل اعتماد و اتکاء دانسته و در صورت روی کار آمدن وی انتظار اجرای اصلاحات اساسی و بنیادین از سوی وی را نخواهد داشت. در این میان، احمدی نژاد شایداحساس می نمود که باید از اعتبار نامة تندروانه خود در مبارزات انتخاباتی هزینه نماید.
* خطاب چین به ایران: روابط اقتصادی را مسلم فرض نکنید.
14- لی گفت چین همچنان برای گسترش روابط اقتصادی با ایران به منظور حفظ نرخ رشد اقتصادی خود ارزش و اهمیت قائل است. وی خاطر نشان ساخت که مقامات چینی به همتایان ایرانی خود اعلام نموده اند که آنها از عدم پیشرفت در مسئله هسته ای ایران مأیوس شده اند چرا که پیشرفت در این زمینه سبب نهادینه سازی سرمایه گذاری در بخش انرژی این کشور می شود. به گفته لی، چینی ها به منظور ترغیب ایرانی ها به نشان دادن پیشرفت در موضوع هسته ای به آنها هشدار داده اند که منافع اقتصادی چین در ایران را مسلم فرض ننمایند. علاوه بر اینکه چین درحال کاهش وابستگی خود به منابع انرژی ایران از طریق بهبود روابط و مناسبات خود با سعودی هاست. (سفر اخیر رئیس جمهور چین ، هو به عربستان سعودی شاهدی بر این ادعا است). توان بالقوة سعودی ها در تأمین انرژی مورد نیاز چین سبب برنامه ریزی چینی ها روی این کشور شده است.
